Stop met Veranderen volgens het Boekje Waarom échte verandering lef, chaos en mensenkennis vereist

Chief Data Officer: Hype of hoognodig?

Fri, 02 May 2025 20:59:43 GMT

Chief Data Officer: Hype of hoognodig?

Data is het nieuwe goud. Of olie. Of zuurstof. Wat de metafoor ook is: organisaties verdrinken erin, terwijl ze proberen te leren zwemmen. In dat turbulente speelveld verschijnt de Chief Data Officer (CDO) als redder in nood. Of… als symbolische functie zonder mandaat? Is de CDO een hype of een hoognodige rol voor de toekomst? Wat maakt een CDO effectief, en wat doet zo iemand eigenlijk de hele dag?

Waarom een CDO?

De opkomst van de CDO is geen toeval. Organisaties zitten midden in een digitale transformatie, waarin wetgeving (zoals de GDPR, AI Act, Data Governance Act) en maatschappelijke verwachtingen dwingen tot meer grip op data.

Tegelijk ontstaat er een ongekende kans om met data publieke waarde te creëren, efficiënter te werken en betere besluiten te nemen. Maar wie overziet het geheel? Wie zorgt ervoor dat data geen IT-feestje blijft, maar strategisch eigendom wordt?

Daarom dus: de CDO.

"Een CDO verbindt technologie, organisatie en samenleving via data."

Hype of hindernis?

Toch worstelen veel organisaties met deze rol. In veel gevallen krijgt de CDO geen echt mandaat. Er is geen budget, geen team, geen formele zeggenschap over datamanagement, laat staan over het AI-beleid. Sommige organisaties verwachten dat de CDO alles oplost — zonder bevoegdheden. Daarmee wordt het een papieren tijger.

“De CDO is als een chef-kok zonder keuken. Je moet iets briljants koken, maar je krijgt de pannen niet mee.”

Wat maakt een CDO wél succesvol?

Een succesvolle CDO weet organisaties wakker te schudden zonder ze te overrompelen. Belangrijke ingrediënten:

Mandaat én netwerk : formele bevoegdheid is mooi, maar relationele macht telt zwaarder. De beste CDO’s kunnen schakelen met directie, wetgeving, IT én operatie.
Twee benen op de grond : één in de techniek, één in de praktijk. Begrip van semantiek, architectuur, governance én van werkprocessen, politieke gevoeligheden en klantbeleving.
Missionaris én strateeg : je bouwt draagvlak, maakt data tastbaar én verbindt het aan organisatiedoelen. Dat vraagt energie, visie én realiteitszin.
Kleine stappen, grote dromen : succes zit vaak in concrete use cases, niet in grootse plannen. Bouw momentum op met zichtbare waarde.

Wat voor type moet je zijn?

Een CDO is geen klassieke manager. Je moet kunnen pionieren in een grijs gebied tussen afdelingen. Het is een rol voor mensen die kunnen verbinden, sturen zonder formele macht, en vasthoudend blijven bij weerstand. Idealiter ben je:

Communicatief sterk (ook met sceptici)
Ethiek- en risico-bewust (data is geen speeltje)
Strategisch én operationeel
Politiek sensitief
Veerkrachtig

Kortom: je bent een bruggenbouwer met een digitale ruggengraat.

Wat doet een CDO op een dag?

Elke dag is anders, maar denk aan:

Strategie: ontwikkelen en actualiseren van data-, AI- en algoritmebeleid.
Governance: structuur geven aan eigenaarschap, kaders, ethiek en toezicht.
Cultuur: trainen, inspireren en communiceren over datagedreven werken.
Afstemming: schakelen met CIO, CISO, juristen, beleidsmakers, ketenpartners.
Monitoring: assessments begeleiden, dashboards opzetten, audits voorbereiden.
Projecten: use cases prioriteren, businesscases onderbouwen, resultaten evalueren.

Wat moet je weten?

De basiskennis van een CDO is breed. Denk aan:

Frameworks zoals DAMA/DMBOK, NORA, GEMMA, EDM Council, Data Maturity modellen.
Wetgeving zoals AVG, AI Act, DSA, Wet Open Overheid, en sectorale wetten.
IT-architectuur en semantiek (NEN-standaarden, MIM, RDF, SHACL, etc.).
Organisatiekunde en verandermanagement.
Ethiek en publieke waarde (denk aan Mark Moore's Strategic Triangle).

En vooral: je moet continu blijven leren. Data verandert, en jij moet mee.

Tot slot

De CDO is geen hype, maar een antwoord op een structureel probleem: het gebrek aan grip op data in een complexe, digitale wereld. Maar zonder mandaat is het een rol vol risico’s. Een CDO moet méér zijn dan een functietitel; het is een sleutelrol in de transformatie naar een datagedreven organisatie.

Dus: geen held in een ivoren toren, maar een aanjager van cultuurverandering. Geen tovenaar, maar een strateeg met visie én voeten in de modder.

Stop met Data Hamsteren – Word een Data Samurai

Thu, 01 May 2025 21:16:31 GMT

Stop met Data Hamsteren – Word een Data Samurai

Heel eerlijk? De meeste organisaties doen maar wat met data. Rapportjes hier, dashboards daar. Excelletjes, tools, AI-proefballonnetjes – maar geen idee waarom, waarheen of wat het oplevert. Het lijkt slim, maar het is eigenlijk gewoon: data hamsteren .

Je verzamelt alles – want ooit komt het vast van pas – maar ondertussen:

blijven beslissingen hangen op onderbuikgevoel,
botsen afdelingen omdat ze elk hun eigen “waarheid” hebben,
en is je data eerder ballast dan brandstof.

Daarom is het tijd om te stoppen met rondrennen als een datasurrogaat en te starten als data samurai .

De samurai? Die heeft een missie. Focus. Discipline.

En precies dat is wat je nodig hebt:

Een datavisie die zegt: dáár willen we heen, dát is onze rol van data in het grotere verhaal.
En een datastrategie die zegt: dit zijn de slagen die we gaan maken – met wie, wanneer en waarom.

Want eerlijk is eerlijk: zonder visie is data een moeras.
En zonder strategie? Een zwaard zonder training – gevaarlijk en zinloos.

Organisaties die het snappen:

weten waar data waarde toevoegt (en waar niet),
bouwen vertrouwen door governance en kwaliteit te borgen,
en halen sneller resultaat omdat iedereen dezelfde kant op kijkt.

Dus: stop met alles verzamelen 'voor de zekerheid'.
Kies scherp. Beweeg gericht. Maak van data een wapen, geen warboel.

De toekomst is aan de organisaties die durven te kiezen.

Niet voor méér data.
Maar voor betere vragen, slimmere keuzes en een heldere koers.

Word geen dataslachtoffer. Word een data samurai.

Stop met veranderen volgens het boekje – Waarom échte verandering lef, chaos en mensenkennis vereist

Wed, 30 Apr 2025 13:00:41 GMT

Stop met veranderen volgens het boekje

Waarom échte verandering lef, chaos en mensenkennis vereist

Veranderen is een vak. Maar wát voor vak?

Iedereen lijkt het erover eens: organisaties moeten veranderen om te overleven. Er komen transformaties, agile transities, digitale innovaties of "mensen meenemen in de verandering".

En steevast worden we dan weer getrakteerd op hetzelfde rijtje modellen: Kotter's 8 stappen, Lewin’s ijsblokjes en de PDCA-cirkel. Prima modellen, ooit. Maar in de huidige tijd – waarin alles tegelijk verandert – blijken ze vaak ontoereikend. Waarom? Omdat ze verandering zien als iets planbaars. En dáár gaat het vaak mis.

De mythe van geplande verandering

Laten we even confronterend zijn. Onderzoek van McKinsey (2023) laat zien dat 70% van alle verandertrajecten mislukt . Niet een beetje. Keihard. Dat cijfer is al jaren stabiel. Of het nu gaat om cultuurverandering, reorganisaties of datagedreven werken: het plan wordt geschreven, de roadmap gepresenteerd, de projectgroep gestart... en daarna? Gedoe, weerstand, en uiteindelijk een stille dood in de la van de directeur.

Hoe komt dat? Omdat de realiteit weerbarstig is. Omdat mensen geen knoppen zijn. En omdat verandering niet lineair is. Toch blijven veel organisaties plannen alsof het een SAP-implementatie uit 1998 is.

Tijd voor complexiteit: Stacey en Homan als gidsen

Gelukkig zijn er denkers die verder kijken dan de klassieke modellen. Ralph Stacey bijvoorbeeld. Hij stelt dat veel organisatievraagstukken zich niet afspelen in een "geordende wereld" (waar oorzaak-gevolg helder is), maar in de complexe zone : veel actoren, tegenstrijdige belangen, onvoorspelbare uitkomsten. In deze zone werkt geen blauwdruk. Daar werkt alleen leren, experimenteren en relaties bouwen .

Thijs Homan bouwt hierop voort. Hij beschrijft verandering niet als iets wat ‘van buitenaf’ wordt opgelegd, maar als iets dat van binnenuit ontstaat . In zijn ogen is een organisatie een levend systeem, waarin verandering vooral gebeurt via informele netwerken, gesprekken bij het koffieapparaat en lokaal initiatief. Niet door PowerPoints in directiekamers.

Deze denkwijzen sluiten aan bij het postmoderne perspectief op organisaties: geen absolute waarheid of standaardoplossing, maar een voortdurende zoektocht naar betekenis, verbinding en contextgevoeligheid.

Dit staat haaks op het modernistische denken waar veel klassieke modellen op zijn gebaseerd: een rationele wereld waarin verandering vooral een kwestie is van plannen, meten en uitvoeren. Maar de realiteit laat zich zelden vangen in een stappenplan.

Wat werkt dan wél?

Wanneer zijn veranderingen dan wél succesvol? Uit onderzoek blijkt dat verandering meer kans van slagen heeft als:

Er ruimte is voor co-creatie i.p.v. top-down sturing
Mensen eigen betekenis mogen geven aan wat er verandert
De organisatie mag leren onderweg en fouten niet afstraft
Leiderschap draait om vertragen en verbinden , niet om controleren

Een goed voorbeeld zijn initiatieven die werken met "safe-to-fail" experimenten (Dave Snowden) en methoden als action learning of deep democracy . Dit zijn vormen waarbij mensen samen betekenis geven aan verandering en stap voor stap bouwen aan vertrouwen, in plaats van big bang-transformaties.

Veranderen is een vak (en geen titel die je erbij doet)

In een tijd waarin iedereen zich ‘verandermanager’ of ‘change consultant’ noemt, is het goed om stil te staan bij de professionaliteit van dit vak. Veranderen vraagt niet alleen om energie en enthousiasme, maar ook om kennis van groepsdynamiek, organisatiecultuur, psychologie, macht en leren. Een goede veranderaar weet wanneer een structuur helpt, en wanneer die juist in de weg zit. Die kent de theorie, maar voelt ook de onderstroom.

Verandermanagement is geen standaard toolkit, maar een vakgebied dat vraagt om verdieping. Het is prachtig dat zoveel mensen zich inzetten voor verandering – maar laten we niet vergeten dat het serieus vakmanschap vereist om duurzame impact te maken in complexe organisaties.

Tijd voor een nieuw verhaal

We leven in een tijd waarin alles in beweging is: technologie, markten, maatschappelijke verwachtingen. Dat vraagt om een ander soort verandervakmanschap. Geen change managers die een stappenplan afvinken, maar veranderaars die luisteren, navigeren, verbinden en faciliteren .

Dus laten we stoppen met de façade van controle. Laten we erkennen dat echte verandering vaak organisch, chaotisch en kwetsbaar is. En vooral: dat het begint bij mensen, niet bij modellen.

Wil je écht veranderen? Gooi dan het handboek weg, en begin met luisteren.

En weet je wat? Dat hoeft echt niet in je eentje.

Smarter Companies staat klaar voor organisaties die snappen dat echte verandering geen checklist is, maar een gamechanger – en die het lef hebben om het anders te doen.

Datagedreven werken: hoe je écht begint (en waarom het vaak mislukt)

Tue, 29 Apr 2025 21:55:45 GMT

Datagedreven werken: hoe je écht begint (en waarom het vaak mislukt)

“We willen meer met data doen.”

Klinkt bekend?

Het is de meest gehoorde ambitie in bestuurskamers, strategiedocumenten en afdelingsplannen. Toch blijft het vaak bij intentie. Dashboards verstoffen, data-analisten raken gefrustreerd en medewerkers zien data vooral als extra werk. Hoe komt dat?

En belangrijker: hoe begin je dan wél goed met datagedreven of dataondersteund werken?

Beginnen met data: laat het sexy zijn, niet saai

Veel organisaties starten met data vanuit een rationeel perspectief. Ze stellen een visie op, kopen tooling, richten een platform in en… wachten.

Maar data wordt pas waardevol als het raakt aan echte vraagstukken, emoties en besluitvorming . Begin dus niet met een Excel-sheet of een Power BI-dashboard. Begin met een verhaal.

Voorbeeld uit de praktijk:
Bij een overheidsorganisatie was de eerste echte doorbraak niet een KPI-dashboard, maar een sessie waarin medewerkers met post-its en stiften hun irritaties over 'niet weten waar ze staan' visualiseerden. Dat werd vertaald naar een eenvoudige analyse: "Wat is het percentage dossiers dat binnen 30 dagen wordt afgehandeld?" Die ene metric bracht energie, discussie én verbetering.

Les 1: Start met een vraag die mensen écht boeit. Data moet iets raken .

Waarom worstelen organisaties ermee?

Organisaties zijn geen robots. Ze bestaan uit mensen, gewoonten en systemen.

En dat botst met wat datagedreven werken vraagt:

Data vraagt discipline. Niet sexy, wel essentieel. Als je niet vastlegt, is er niets te meten.
Het maakt prestaties zichtbaar. En dat voelt ongemakkelijk.
Het vereist samenwerking. IT, business, beleid, operatie – ze moeten ineens praten.
Data is nooit perfect. En dus komt de twijfel: kunnen we hier wel op sturen?

En dan ontstaat het beruchte patroon:
Ambitie → Tooling → Verwarring → Terug naar onderbuikgevoel.

Les 2: Verwacht weerstand. En bereid je daarop voor met aandacht voor gedrag en cultuur.

Wat werkt wél? Drie succesversnellers

1. Vind de datakans die schuurt én inspireert

Datagedreven werken landt pas als het iets oplost dat al jaren zeurt. Zoek dus niet de perfecte use case, maar de pijnlijke. Denk aan terugkerende fouten, onduidelijke prestaties of steeds uitgestelde beslissingen. Zet data daar als ‘bondgenoot’ in.

Tip: Gebruik design thinking of lean sessies om die kans te vinden.

2. Maak het klein, snel en zichtbaar

Een dashboard van zes maanden dat niemand snapt? Zonde. Ga liever voor een kleine analyse die binnen twee weken oplevert: een inzicht, een verrassing, een bevestiging. Laat mensen zien wat data kan, vóórdat je de governance uittekent.

Tip: Zorg dat de eerste inzichten iets losmaken. Schrik, trots, verbazing – emoties zetten in beweging.

3. Bouw een datateam als gids, geen politie

Veel organisaties zien hun datateam als controlekamer. Maar dat werkt averechts. Je hebt een team nodig dat snapt waar de organisatie wakker van ligt, meedenkt met de business én slimme dingen maakt. Geen eiland, maar een brug.

Tip: Laat het datateam roteren langs afdelingen en maak ze zichtbaar. Geen rapport, maar een gesprek.

Data is mensenwerk

De grootste valkuil is om data als techniek te behandelen. Het is geen IT-project. Het is gedragsverandering. Cultuuromslag. Organisatieontwikkeling. Data is een spiegel. En spiegels zijn soms confronterend – maar altijd waardevol als je durft te kijken.

En nu?

Als je dit leest en denkt: “Wij willen dit ook, maar het lukt niet”, dan ben je niet de enige. Begin klein. Begin echt. Zoek het verhaal achter de cijfers. En bouw stap voor stap een organisatie die niet alleen praat over data, maar leeft met data.

Maar wat is Generative AI nu eigenlijk? (En waarom iedereen erover praat)

Mon, 28 Apr 2025 21:12:21 GMT

Maar is Generative AI nu eigenlijk? (En waarom iedereen erover praat)

De afgelopen tijd kun je er niet meer omheen: "Generative AI" (of "GenAI") is overal. Van ChatGPT die helpt met teksten schrijven, tot AI die ontwerpen maakt, muziek componeert, code programmeert of zelfs complete bedrijfsprocessen automatiseert. Maar wat ís Generative AI eigenlijk? Waarom is het zo belangrijk? En wat moet je weten als je er (nog) niet dagelijks mee werkt?

In deze blog leggen we je dit helder en praktisch uit. Geen technisch jargon, wél een begrijpelijk verhaal.

Wat is Generative AI?

Generative AI is een vorm van kunstmatige intelligentie die zelf nieuwe dingen kan maken : teksten, afbeeldingen, muziek, ontwerpen, strategieën en zelfs hele processen. Anders dan traditionele AI (die vooral patronen herkent), creëert Generative AI iets nieuws op basis van bestaande voorbeelden.

Voorbeelden zijn:

ChatGPT (teksten schrijven)
DALL-E (afbeeldingen maken)
GitHub Copilot (computerprogramma's schrijven)
Suno (muziek produceren)

Volgens Gartner gaat het daarbij niet alleen om "creatieve uitingen", maar ook om veranderingen in hoe bedrijven werken , zoals:

Sneller producten ontwikkelen,
Klantenservice verbeteren,
Werknemers productiever maken.

Hoe werkt Generative AI?

Generative AI leert van gigantische hoeveelheden data (boeken, websites, beelden, muziekstukken, enzovoort). Dankzij deze training kan de AI:

Patronen herkennen,
Verbanden leggen,
Op basis daarvan iets nieuws creëren dat lijkt op de voorbeelden, maar origineel is.

De krachtigste modellen, zoals GPT-4, draaien op supercomputers met speciale chips en gebruiken technieken zoals "deep learning".

Belangrijk:

Generative AI verzint niet zomaar . Alles wat het maakt, is gebaseerd op wat het eerder heeft gezien.
Soms maakt het fouten ("hallucinaties" genoemd), omdat het niet echt begrijpt wat waar is.

Waarom is Generative AI zo'n gamechanger?

Volgens Gartner en onderzoeken uit 2025, zorgt Generative AI voor een revolutie omdat:

Iedereen kan creëren. Je hoeft geen programmeur of kunstenaar te zijn.
Werk gaat sneller. Bijvoorbeeld, een rapport dat normaal 2 weken kostte, wordt nu in een paar uur opgesteld.
Nieuwe bedrijfsmodellen ontstaan. Denk aan volledig AI-gegenereerde klantenservice, contentmarketing of productontwikkeling.

Bovendien verwacht men dat bedrijven die vroeg investeren in GenAI een voorsprong van jaren hebben op hun concurrenten.

De belangrijkste toepassingen vandaag

Uit recent onderzoek blijkt dat Generative AI nu vooral wordt gebruikt voor:

Teksten schrijven: zoals rapportages, blogs en klantenbrieven.
Klantenservice verbeteren: door middel van chatbots en automatische e-mails.
Productontwikkeling: zoals het creëren van nieuwe ontwerpen en prototypes.
Softwareontwikkeling: denk aan het coderen, testen en documenteren van software.
Marketing en sales: bijvoorbeeld het personaliseren van campagnes en het maken van sales pitches.

En dit is pas het begin: tegen 2027 zal het gebruik van AI met 400% zijn gestegen .

Waar moet je op letten?

Generative AI is krachtig, maar niet zonder risico’s:

Foutieve informatie: AI kan verkeerde of misleidende content produceren.
Data privacy: Welke data voed je de AI?
Auteursrechten: Is de gegenereerde output vrij te gebruiken?
Ethisch gebruik: Bijvoorbeeld: geen nepnieuws of deepfakes creëren.

Slimme bedrijven investeren daarom niet alleen in technologie, maar ook in:

AI Governance (regels over gebruik en risico's),
Training voor medewerkers (AI-literacy),
Ethiek- en compliance-initiatieven .

Conclusie: Generative AI verandert alles — en je kunt het niet negeren

Generative AI is geen hype die weer overwaait. Het verandert hoe we werken, leren, creëren en denken. Zelfs als je nu nog niet dagelijks met AI werkt, is het verstandig om nu al te leren wat het is en te verkennen waar kansen liggen .

Of je nu een manager, marketeer, IT'er, creatief of ondernemer bent: Generative AI wordt een essentieel onderdeel van je toekomst .

Slimme organisaties starten vandaag, niet morgen!

En weet je wat? Dat hoeft echt niet in je eentje.
Smarter Companies helpt bedrijven en organisaties die snappen dat data geen project is, maar een gamechanger .

Jouw bedrijf slimmer maken? Begin niet met data. Begin met een droom.

Sun, 27 Apr 2025 19:37:15 GMT

Jouw bedrijf slimmer maken? Begin niet met data. Begin met een droom.

Iedereen roept tegenwoordig: “We moeten iets met data!”
Leuk. Maar de harde waarheid? Data op zich betekent helemaal niks.

Wat je wél nodig hebt:

Een droom.
Een plan.
En een stel mensen die niet bang zijn om slimme dingen te doen.

Dat noemen wij bij Smarter Companies: een datavisie en datastrategie die je écht vooruithelpen . Geen dikke rapporten. Geen buzzwords. Gewoon slim werken.

Eerst de droom: jouw datavisie

De datavisie is jouw antwoord op één simpele vraag:
"Hoe gaat data ons helpen om iets geweldigs te bereiken?"

Dat kan zijn:

Je klanten beter begrijpen dan je concurrenten ooit zullen kunnen.
Je processen zo strak organiseren dat je concurrentie versteld staat.
Nieuwe diensten bouwen waar je nu nog niet eens van durft te dromen.

Pro tip: een goede datavisie voelt niet als een beleidsstuk. Het voelt als een rally cry.
“Dit is waarom we ermee aan de slag gaan.”

Daarna het plan: jouw datastrategie

De datastrategie is waar de magie concreet wordt.
Dat is je plan om te zorgen dat die droom niet in een bureaulade verdwijnt.

Je maakt keuzes over:

Welke data je écht nodig hebt (en welke je gewoon lekker laat liggen).
Welke tools je gaan helpen (en welke niet).
Welke mensen je aan boord nodig hebt (tip: nerds én rebellen).
Wat je als eerste gaat bouwen, testen en verbeteren.

Belangrijk: Start nooit met “we kopen een nieuwe tool” als eerste stap. Start met waarmee je echte impact maakt. Alles draait om de vraag:

"Welke dataprojecten maken ons sneller, slimmer, beter?"

Waar je vandaag nog mee kunt starten

Wil je niet eindigen als organisatie nummer zoveel die ‘iets’ doet met dashboards?
Doe dan dit:

Durf te dromen. Wat is je grote doel met data?
Wees brutaal eerlijk. Waar sta je nu? Wat zuigt? Wat gaat goed?
Kies slimme eerste stappen. Focus op échte waarde, niet op mooie plaatjes.
Maak een pact. Zorg dat je mensen snappen: data is niet van IT alleen – het is van iedereen.

En dan?

Dan wordt data niet iets wat “moet”, maar iets waar mensen energie van krijgen.
Je team wordt sneller. Je organisatie wordt slimmer. Jij wordt succesvoller.

En weet je wat? Dat hoeft echt niet in je eentje.
Smarter Companies helpt bedrijven en organisaties die snappen dat data geen project is, maar een gamechanger .